Op de loopband met een robot

29-06-2009: Opnieuw leren lopen met behulp van een robot: het klinkt als science fiction, maar is sinds kort realiteit bij de Maartenskliniek. Voorheen oefenden patiënten na een beroerte of incomplete dwarslaesie op de loopband, ondersteund door twee fysiotherapeuten. Voor zowel patiënten als therapeuten was dit niet lang vol te houden. Daarom is men al een decennium lang bezig een looprobot te ontwikkelen. De tweede 'Lokomat' van Nederland is dit voorjaar bij het revalidatiecentrum van de Maartenskliniek in gebruik genomen.

Geen sciencefiction
De Lokomat beslaat bijna de hele behandelkamer en ziet er bepaald niet uit als een robot zoals we die kennen uit SF-films. Boven een loopband hangt een harnas met een stevige rugsteun vol meetapparatuur en motoren. Dit harnas ondersteunt het bovenlichaam en reguleert het gewicht dat op de benen rust. Een kleine oprit biedt de mogelijkheid om met de rolstoel de loopband op te rijden. De benen worden vastgegespt aan de robotbenen die tijdens het lopen voor ondersteuning zorgen. Een scherm aan de zijkant toont de voortgang van de patiënt. Het imposante apparaat bewijst dat de revalidatietechniek de afgelopen jaren niet heeft stil gestaan.

Nieuwste generatie looprobot
Fysiotherapeut Hennie Rijken van de Sint Maartenskliniek is al sinds 1998 betrokken bij de klinische toepassing van looptraining op een loopband met gewichtsondersteuning. De eerste versies van de looprobots konden alleen de gehele loopbeweging opleggen en waren niet in staat om de eigen inspanning van de patiënt aan te tonen. Daarnaast gaven ze geen feedback over de vorderingen in de behandeling. De nieuwste versie van de Lokomat, die in de Maartenskliniek staat, kan dit wel. Op ieder klein onderdeel in de loopbeweging kan apart worden getraind, terwijl de robot de rest van de beweging voor zijn rekening neemt. Het scherm houdt naast de duur en snelheid ook bij hoeveel gewicht er op de benen rust en welke mate van ondersteuning de robot biedt. In een digitaal voortgangsrapport kunnen de patiënt en behandelaar de ontwikkeling op al deze onderdelen volgen. 'Als een patiënt ziet dat hij na een maand van 90% naar 40% ondersteuning van de robot is gegaan, werkt dat enorm motiverend', aldus Hennie Rijken.

Te zwaar om te trainen
Jaap Bressers is één van de eerste patiënten die met de Lokomat traint. In de zomer van 2005 nam hij, toen 21 jaar oud, in Portugal een frisse duik in zee. Die duik veranderde de rest van zijn leven. Hij kwam neer op een zandbank en raakte verlamd vanaf zijn borst. Een intensief maar succesvol revalidatieproces in de Maartenskliniek Nijmegen volgde. Jaap Bressers startte zelfs met gewichtsondersteunende loopbandtraining, wat hem boven verwachting goed afging. 'Het was erg intensief, om mijn benen voort te bewegen. Maar ik maakte loopbewegingen, en die was ik na twee jaar in een rolstoel vergeten'. De behandeling bood perspectief maar was eigenlijk te zwaar voor hem. Volgens Hennie Rijken is Jaap dan ook de ideale patiënt voor de Lokomat. 'Op de ouderwetse loopband konden we door zijn beperkte conditie en de gevraagde dubbele bezetting de behandeling niet verder uitbouwen. De Lokomat ondervangt dit.'

'Lokoafmat'
Maar wie denkt dat lopen met een robot een peulenschil is, heeft het mis. Per patiënt worden de instellingen aangepast, zodat iedereen voldoende uitdaging op maat krijgt. Jaap heeft zijn studie International Business en zijn werk als 'sitdowncomedian' twee maanden lang op een laag pitje gezet om intensief te kunnen trainen met de 'Lokoafmat', zoals hij de robot sarcastisch maar liefkozend noemt. 'Ik moest me echt focussen op revalidatie, want door de training had ik geen energie over voor andere dingen', vertelt hij. 'De eerste keer was hij na 15 minuten bekaf maar nu, na twee maanden, is Jaap na 30 minuten nog steeds aanspreekbaar', zegt Rijken trots.

Meer dan lopen
Voor Jaap Bressers zit opnieuw leren lopen er niet in, daar is hij zich bewust van. Maar de Lokomat doet meer dan alleen werken aan de loopbeweging. 'Mijn rompbalans is door training van mijn rug en beenspieren verbeterd, zodat ik minder snel omval. Het stimuleert verder mijn bloedsomloop, waardoor wondjes sneller herstellen. Ook mijn conditie is enorm verbeterd, de dagelijkse taken gaan me gewoon makkelijker af.' Hennie Rijken bevestigt dit. 'Het is geen wonderrobot en ook geen gehele vervanging van de loopband zoals we die al jaren kennen. Maar voor patiënten die veel ondersteuning nodig hebben, is het een uitkomst. Zij kunnen nu al vroeg in het revalidatieproces beginnen met het trainen van de loopbeweging.'

Geen grappen over de Lokomat Jaap Bressers heeft van zijn beperking zijn beroep gemaakt: hij is 'sitdown comedian' en vertelt zijn verhaal in de Nederlandse theaters, waarin hij optreedt naast gevestigde stand-up comedians als Arie Koomen en Ruben Martijn Oosterhuis. Hoe ga je om je om met iemand die sinds kort weet dat hij nooit meer zal lopen? Veel mensen weten zich geen houding te geven in deze situatie. Jaap Bressers merkte na zijn ongeluk dat hij met humor en zelfspot mensen op hun gemak kan stellen. Met zijn sitdown-comedy voorstelling is hij inmiddels te zien in de theatertoer 'Night of Comedy'. In zijn shows stelt Jaap met humor en keiharde zelfspot de vooroordelen over rolstoelgebruikers aan de kaak. Hij maakt genadeloos korte metten met het zielige en neerslachtige beeld dat soms van rolstoelgebruikers bestaat. Over de Lokomat worden echter geen grappen gemaakt- daar is de robot een te grote vooruitgang voor. Meer informatie: www.sitdowncomedy.nl