De apotheker en de rechter

16-11-2009: Uit de kranten van eind september: de Inspectie voor de Gezondheidszorg sleept een apotheker die een fatale fout maakte met reumamedicijnen, voor de tuchtrechter. De apotheker merkte niet op dat op het etiket stond dat de patiënt éénmaal per dag methotrexaat voorgeschreven kreeg in plaats van het bedoelde één keer per week.

Het is voor het eerst dat de inspectie zo’n vergaande stap zet na een fout met geneesmiddelen. Dat is ook niet voor niets. Wekelijks gebruik van methotrexaat is een van de beste therapieën voor sommige klachten, dagelijks gebruik van methotrexaat is daarentegen levensgevaarlijk. Met de dosering gaat het nog te vaak mis. Reden voor de inspectie om hier hard tegen op te treden. Hierbij schakelt de inspectie meteen het tuchtcollege in.
Er zijn meerdere vormen om klachten te melden en fouten in te dienen: rechtstreeks bij de apotheek, via tuchtcommissies en uiteindelijk via de rechter. In de apotheek worden dagelijks vele handelingen verricht, die door de medewerkers van de apotheek zo zorgvuldig mogelijk worden uitgevoerd. Meerdere controlestappen zijn ingebouwd om de kans op fouten te minimaliseren. Toch kan er iets misgegaan zijn tijdens uw behandeling. U vraagt zich af of het wel klopt wat er is gebeurd. Of u bent niet te spreken over de zorg die u heeft ontvangen. U bent boos, teleurgesteld of ontevreden. Het is dan belangrijk te weten dat u het recht heeft om uw klacht aan de orde te stellen.

Heeft u een klacht?

Heeft u een klacht over de apotheek of apothekersassistente? Meldt dit dan zeker aan de apotheker. Dat kan ook als een klacht over een medewerker van de apotheek gaat. Als de apotheker niet weet dat u ontevreden bent, kan hij ook niet proberen de klacht op te lossen. Vaak kan uw klacht worden gebruikt om de apotheek te verbeteren, en kunnen klachten dan ook welkom zijn! Wacht overigens niet te lang met het indienen van een klacht. Hoe langer geleden het voorval, hoe lastiger het is om precies te achterhalen wat er is gebeurd.
Mocht u er samen niet uitkomen dan kunt u zich wenden tot de Klachtencommissie Openbare Apotheek. Deze Klachtencommissie is onpartijdig en bestaat uit een voorzitter (jurist) en twee leden: één namens patiënten (NPCF) en één namens apothekers (KNMP). De klachtencommissie kan alleen oordelen of uw klacht gegrond of ongegrond is. Dit betekent dat zij u wel of geen gelijk geven. De klachtencommissie kan geen straffen uitdelen. Zij kan zelf geen veranderingen aanbrengen. De commissie kan wel aanbevelingen doen voor verbeteringen. Hierdoor kan uw klacht een soortgelijke klacht in de toekomst vorkomen worden. U kunt geen schadeclaim indienen bij een klachtencommissie. Bij een schadeclaim moet u de apotheker of de apotheek zelf via de burgerrechter aansprakelijk stellen.

Tuchtrecht

Vindt u dat iemand u onjuist heeft behandeld, dan kunt u proberen om daar samen een oplossing voor te vinden. Lukt dat niet, dan kunt u altijd naar de rechter gaan. Als u een klacht hebt over een medische behandeling, dan geeft de wet in Nederland daarnaast nog de mogelijkheid om naar het Medisch Tuchtcollege te gaan. Het Medisch Tuchtcollege behandelt klachten over de manier waarop artsen, tandartsen, verloskundigen en apothekers hun beroep uitoefenen. Het tuchtrecht heeft als doel de kwaliteit van de beroepsuitoefening in de gezondheidszorg te bewaken. Het doel moet in de eerste plaats niet zijn om in een persoonlijk geval een oplossing te bieden. De vraag voor het tuchtcollege is niet zozeer ‘Heeft de indiener van een klacht gelijk?’ maar ‘Is de beroepsbeoefenaar (de aangeklaagde) tekortgeschoten in de zorg die hij moe(s)t verlenen?’. Dit neemt natuurlijk niet weg dat indien het tuchtcollege een maatregel oplegt aan een beroepsbeoefenaar, dit door de klager als persoonlijke genoegdoening kan worden ervaren. De Nederlandse wet kent twee tuchtnormen waaraan de tuchtcolleges toetsen of een beroepsbeoefenaar zorgvuldig heeft gehandeld.

Eerste tuchtnorm: zorgvuldig handelen

De eerste tuchtnorm luidt: “een beroepsbeoefenaar moet zorgvuldig handelen ten opzichte van de patiënt of zijn naasten”. In praktijk betekent deze eerste en belangrijkste tuchtnorm dat er bij het tuchtcollege over zeer uiteenlopende zaken kan worden geklaagd.
Enkele voorbeelden:
- een verkeerde of te late diagnose;
- onvoldoende informatie verstrekken over de behandeling, de gevolgen van die behandeling en eventuele alternatieven;
- een chirurgische fout;
- voorschrijven of verstrekken van verkeerde medicijnen;
- schenden van het beroepsgeheim;
- ten onrechte niet doorverwijzen naar een andere beroepsbeoefenaar;
- Seksueel of ander grensoverschrijdend gedrag.

Tweede tuchtnorm: handelen in het belang van de gezondheidszorg

Een beroepsbeoefenaar moet volgens de tweede tuchtnorm handelen in algemeen belang van de individuele gezondheidszorg. Deze norm gaat over het algemeen functioneren van de beroepsbeoefenaar.
Bijvoorbeeld:
- weigeren deel te nemen aan een waarnemingsregeling;
- onjuist optreden in de media, bijvoorbeeld het onnodig creëren van onrust onder burgers over de verspreiding van een mogelijke epidemie;
- Door een beroepsbeoefenaar onjuist declareren van rekeningen bij een ziektekostenverzekeraar.

Het college beoordeelt of de behandelaar heeft gehandeld zoals van hem zou mogen worden verwacht in die omstandigheden. Dit doet het college met behulp van de beroepsregels die gelden
voor de behandelaar. Is de klacht gegrond, dan kan het tuchtcollege één van de volgende maatregelen opleggen aan de behandelaar:
- een waarschuwing geven;
- een berisping geven;
- een boete opleggen (maximaal 4.500 euro);
- tijdelijk verbieden zijn beroep uit te oefenen;
- En voor altijd verbieden zijn beroep uit te oefenen.

Zorgbelang als wegwijzer

Duizelt het u een beetje? Dat is heel begrijpelijk in zo’n juridisch doolhof. Neem dan in geval van een klacht contact op met Zorgbelang Nederland (www.zorgbelang-nederland.nl). Bij deze instantie kunt u niet alleen uw verhaal kwijt, zij zijn tevens een ‘wegwijzer’ naar mogelijke oplossingen. Men schat in welke weg het beste past bij wat u wilt bereiken. De eerste opvang van uw klacht gebeurt zonder dat degene met wie u spreekt partij kiest. Hij spreekt geen oordeel uit. Ondanks alle mogelijkheden voor het indienen van een klacht blijft het vooral belangrijk om een klacht bespreekbaar te maken met uw apotheker, dit werkt doorgaans het meest efficiënt en kan eventuele problemen heel snel oplossen.

Bart van den Bemt is apotheker van de Maartensapotheek, de poliklinische apotheek van de Maartenskliniek in Nijmegen. De Maartensapotheek is de enige openbare apotheek in Nederland, die in reumatologie, orthopedie en revalidatie is gespecialiseerd.