Een pilletje om af te vallen?

09-03-2010: De lente komt er aan. Voor sommige mensen reden om wat minder zorgeloos op de weegschaal te staan. En dan helemaal als er allerlei reclames op radio en televisie komen, waarin een nieuwe afslankpil aanbevolen wordt. Een afslankpil die er voor zorgt dat je vijftig procent meer gewicht verliest bij het afvallen. Dat klinkt hoopvol, maar zijn deze pillen echt effectief om af te vallen? Deze maand daarom een gewichtig onderwerp: geneesmiddelen die je helpen om af te vallen: zinvol of zinloos?

Veel mensen hebben last van overgewicht. Er zijn mensen die kunnen eten wat ze willen en toch niet dik worden. Waarom de ene mens sneller dik wordt dan de ander, hangt van veel factoren af. Zo spelen erfelijkheid, de stofwisseling, voeding en de mate van lichaamsbeweging een rol. Ook geneesmiddelen kunnen er soms voor zorgen dat het lichaam meer vocht vasthoudt (en dus zwaarder wordt) of dat de eetlust toeneemt. Een te hoog gewicht is niet goed voor de gezondheid. Het verhoogt de kans op hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, suikerziekte of gewrichtsklachten.

Wanneer is er sprake van overgewicht?

Er zijn twee gangbare methoden om te bepalen of er sprake is van overgewicht: de middelomtrek en de Body Mass Index (BMI). De middelomtrek zegt iets over de hoeveelheid vet in de buikholte. Mensen met veel buikvet hebben een grotere kans op diabetes type II (suikerziekte) en hart- en vaatziekten. Genoeg reden om het buikvet in de gaten te houden: bij vrouwen mag de middelomtrek niet groter zijn dan 80 centimeter bij mannen 94 centimeter. Naast de middelomtrek wordt vaak de Body Mass Index (BMI) gebruikt. De BMI geeft de verhouding tussen het gewicht en de lengte van het lichaam weer. De BMI wordt als volgt berekend: lichaamsgewicht (in kg) gedeeld door lichaamslengte X Lichaamslengte (in M).
Het Nederlands Huisartsen Genootschap geeft aan dat een BMI van meer dan 27 kg/ m2 duidt op overgewicht. Andere specialisten geven aan dat een BMI van boven de 25 kg/m2 duidt op licht overgewicht, terwijl een BMI van boven de 30 kg/m2 duidt op ernstig overgewicht.

Wat kunt u proberen om te voorkomen dat u zwaarder wordt?

Wist u dat vijf tot tien procent minder gewicht al veel winst oplevert voor de gezondheid? Overgewicht treedt vooral op wanneer het lichaam meer energie (eten en drinken) binnenkrijgt dan het kan verbranden tijdens activiteiten. Het is daarom belangrijk de balans tussen eten en bewegen goed in evenwicht te brengen en te houden. Neem daarom voldoende lichaamsbeweging (minimaal een half uur per dag); dit hoeft niet alleen sport te zijn, maar ook praktische zaken zoals huishoudelijke activiteiten en de trap lopen. Alle kleine beetjes helpen. Dankzij voldoende beweging gaat het lichaam de calorieën
lekker verbranden. Natuurlijk staat daar tegenover dat er niet te veel energie in het lichaam moeten worden gepompt. Ga aan de andere kant ook niet te weinig eten. Wanneer u te weinig eet, zal het lichaam eerder toegeven aan de lekkere trek, waardoor de calorieën alsnog naar binnen vliegen. Probeer het aantal tussendoortjes daarom te beperken tot vier per dag en wees zuinig met alcohol. Alcohol bevat veel calorieën.

Zijn er ook geneesmiddelen om af te vallen?

Op dit moment is er één geneesmiddel officieel geregistreerd voor de behandeling van overgewicht: orlistat (Alli®, Xenical®). Tot voor kort was er nog een ander middel: sibutramine (Reductil®). Sibutramine is op 28 januari 2010 van de markt gehaald omdat de voordelen van dit middel (afvallen) beslist niet opwogen tegen de nadelen (hartproblemen). Daarnaast zijn er talrijke ‘alternatieve’
geneesmiddelen in de handel om af te vallen. De kwaliteit, veiligheid en samenstelling van deze alternatieve geneesmiddelen loopt zeer uiteen. Het is daarom aan te raden om dit soort afslankmiddelen
voor te leggen aan uw apotheker. Hij/zij kan kijken of deze middelen zinvol en veilig zijn voor gebruik. Voor orlistat wordt op dit moment veel reclame gemaakt. Orlistat werkt in de darmen en remt de opname van vet. Dit vet komt er via de ontlasting weer uit. De fabrikant van orlistat claimt dat voor elke twee kilogram die je op eigen kracht afvalt, orlistat er voor zorgt dat het lichaam nog een extra kilogram kwijt raakt. Dat klinkt veelbelovend maar uit onderzoek blijkt dat orlistat er voor zorgt dat er maximaal ongeveer vijf procent gewicht verloren wordt. Dit betekent voor iemand van 89 kilogram een gewichtsverlies van maximaal 5 kilogram. Met sibutramine lijkt het zelfde effect gehaald te worden.

Geven die afslankgeneesmiddelen ook bijwerkingen?

Zoals heel veel geneesmiddelen geven ook afslankgeneesmiddelen bijwerkingen. De belangrijkste bijwerkingen zijn maag-/darmklachten, hoofdpijn en griep. De maag-/darmklachten komen direct door de werking van orlistat. Het lichaam neemt immers minder vet op, waardoor de ontlasting zacht, vettig en olieachtig wordt. Vaak is er meer aandrang om te ontlasten. Deze bijwerkingen worden minder, wanneer er minder vet gegeten wordt. Sibutramine geeft met name aanleiding tot verlies van eetlust, tot een droge mond, obstipatie en slaapstoornissen. Orlistat wordt niet vergoed door de zorgverzekering.

Conclusie

Wanneer de voor- en nadelen van de geregistreerde afslankpillen op een rijtje worden gezet, dan lijken de voordelen van de afslankpillen maar zeer beperkt. Wanneer iemand probeert af te vallen en minder vet inneemt, zal orlistat wel degelijk het gewicht helpen verlagen. Maar dit gewichtsbeperkend effect is niet spectaculair. Terwijl aan de andere kant deze middelen geregeld bijwerkingen geven en daarnaast de gebruiker ook nog heel wat geld kosten.

Over de auteur

Bart van den Bemt is apotheker van de Maartensapotheek, de poliklinische apotheek van de Maartenskliniek in Nijmegen. De Maartensapotheek is de enige openbare apotheek in Nederland, die in reumatologie, orthopedie en revalidatie is gespecialiseerd.