Farmacie: ‘Heel wat meer dan pillen schuiven alleen’

25-04-2006: Wat vijf jaar geleden begon als een gedurfd initiatief is inmiddels uitgegroeid tot een toonaangevende apotheek voor reumapatiënten. De Sint Maartenskliniek startte de eerste poliklinische apotheek in een ziekenhuis, wat tot veel beroering leidde in apothekersland. Maar de voordelen voor de patiënten wonnen het van de vrees voor vernieuwing en marktwerking. Inmiddels hebben ongeveer 14 ziekenhuizen een poliklinische apotheek in huis

Bart Benraad is manager van de afdeling farmacie van de Sint Maartenskliniek en samen met Marjolein Deurvorst vanaf het begin betrokken bij de oprichting van zowel de klinische als de poliklinische apotheek. Benraad vertelt over de start: ‘Vijf jaar geleden had de Maartenskliniek nog geen eigen afdeling farmacie. De geneesmiddelenvoorziening vond plaats onder toezicht van de apotheek van het CWZ waar ik toen werkte. Drie dagdelen in de week kwam ik naar de Maartenskliniek om daar mede inhoud te geven aan de farmacie, maar dat werd veel te krap omdat de activiteiten van de Maartenskliniek flink groeiden. Uiteindelijk heeft de directie mij gevraagd of ik niet hier naar toe wilde komen om een zelfstandige afdeling farmacie te realiseren. Een groot avontuur maar de beste stap die ik in mijn loopbaan heb gezet’.

 

Waar de Sint Maartenskliniek ten opzichte van andere ziekenhuizen toen nog een relatieve achterstand had op farmaciegebied, is dit nu omgebogen in een voorsprong. Benraad: ‘Door een wetswijziging werd het mogelijk om ook een poliklinische apotheek te starten in het ziekenhuis. Omdat we veel chronische reumapatiënten hebben, bleek uit een onderzoek dat een kleine poliklinische apotheek, naast de ziekenhuisapotheek, financieel haalbaar moest zijn’. En zo werd besloten om als eerste ziekenhuis in Nederland te starten met een eigen poliklinische apotheek. Een gedurfd initiatief wat zeker bij de andere openbare apotheken veel reacties opriep. Maar door de evidente voordelen voor de patiënt en de zorgvuldigheid waarmee de Maartensapotheek vast houdt aan een inhoudelijke lijn, zijn de bezwaren langzamerhand verstomd. Inmiddels maakt zestig procent van de patiënten van de Sint Maartenskliniek gebruik van de Maartensapotheek. De winsten die de apotheek maakt komen ten goede aan het researchcentrum .

 

‘Veel mensen weten niet dat ze zelf kunnen kiezen naar welke apotheek ze gaan’, vertelt poliklinisch apotheker Marjolein Deurvorst. ‘Patiënten die hier op de poli een recept hebben gekregen van de arts, kunnen meteen langs de Maartensapotheek om hun medicijnen op te halen’. Maar is gebruik maken van meerdere apotheken wel veilig? ‘Die zorg is, zoals wij het doen, echt ongegrond’, vertelt Deurvorst. ‘Allereerst moet een arts, voordat hij iets voorschrijft, ook al nagaan welke medicijnen een patiënt slikt. Maar ook wij vragen de patiënt bij elk bezoek nog eens naar de medicijnen die hij of zij nog meer gebruikt zodat we zeker weten dat er geen problemen ontstaan. Daarbij kun je naar ons idee beter niet alleen vertrouwen op dat wat in de computer geregistreerd staat. Er kan in het medicatiegebruik van alles veranderd zijn wat de patiënt niet heeft gemeld. Daarom is het zo belangrijk om het keer op keer weer te vragen’.

 

Maar de Maartensapotheek spant zich ook in om farmaceutische dossiers van patiënten bij de eigen apotheek volledig te houden. Benraad: ‘Alles wat wij aan een patiënt verstrekken, faxen wij door aan de vaste apotheek van de patiënt. Natuurlijk kost dat tijd, maar wij vinden dat dat hoort bij optimale zorgverlening. En daarmee zorgen wij er voor dat bij onze poliklinische apotheek de voordelen ruimschoots opwegen tegen de risico’s.

 

Bart van den Bemt is ruim drie jaar apotheker bij de Maartensapotheek. Hij brengt naar voren dat, naast het gemak, vooral de specialisatie van de Maartensapotheek grote voordelen heeft. ‘Wij zijn volledig gericht op medicatie voor bewegingsaandoeningen. Ik durf gerust te stellen dat we dé reumaapotheek van Nederland zijn. Onze kennis over medicijnen voor reumatische aandoeningen is door onze specialisatie erg groot en daar profiteert de patiënt van. Daarnaast hebben we als voordeel dat we betrokken zijn bij de ontwikkeling van de zorgpaden en korte lijnen hebben met de artsen die de medicijnen voorschrijven. Dus als er iets onduidelijk is, vragen we het de behandelend arts’.

 

Ook de voorlichting aan de patiënt krijgt bij de Maartensapotheek veel aandacht. Dat is van belang want uit onderzoek van Van den Bemt blijkt dat veel patiënten weinig trouw zijn aan hun medicijnen. Landelijk haakt de helft van de patiënten af. ‘Bij de klanten van de Maartensapotheek ligt dit lager’, vertelt Van de Bemt, ‘maar met
33 procent therapieontrouw is dit nog steeds te hoog. Met goede voorlichting en door het stellen van vragen, kun je de patiënt meer betrekken bij de behandeling. Waardoor deze minder snel geneigd zal zijn op eigen initiatief te stoppen met de medicijnen’.

 

De farmacie van de Sint Maartenskliniek maakt duidelijk dat ze meer wil zijn dan de afdeling die de pillen over de toonbank schuift. Daar ligt dan ook een mooie uitdaging voor de toekomst. De drie apothekers om tafel willen de actieve rol van de patiënt versterken. Er niet vanuit gaan dat de patiënt keurig zijn medicijnen slikt. Niet alleen in actie komen als het niet goed gaat. Deurvorst: ‘Door nog meer mee te denken over het gebruik van geneesmiddelen in het dagelijkse leven, kunnen we de patiënt beter begeleiden’. Een tweede ambitie is de ketenzorg. Benraad: ‘We willen verder kijken dan de muren van het ziekenhuis en ons niet beperken tot de fase van opname tot aan ontslag of bezoek aan de polikliniek. Voor de patiënt is het van belang dat hij ook thuis, na ontslag uit het ziekenhuis, goed begeleid wordt in zijn medicijngebruik. Dan haken de meeste mensen af. Door een goede overdracht naar de eerste lijn en samenwerking met de eerste lijn kunnen we hierin nog veel verbeteren’.