Medicatieveiligheid: check check en dubbelcheck

29-03-2007: Medicatieverstrekking is een dagelijkse handeling maar waaraan niets vanzelfsprekend is. Het is immers van groot belang dat de goede medicijnen bij de juiste patiënt terechtkomen. Het traject is nauwkeurig vastgelegd en wordt met grote zorgvuldigheid uitgevoerd. Daarmee wordt de veiligheid van een patiënt gewaarborgd.

Mieke Gijzels is ziekenhuisapotheker bij de Sint Maartenskliniek: 'Aan het bereiken van de medicatie van de juiste patiënt gaat heel wat vooraf. In dit traject is uiterste zorgvuldigheid geboden om medicatiefouten te voorkomen. Daarom ontwikkelde de klinische apotheek van de Maartenskliniek recentelijk een nieuwe procedure om de patiëntveiligheid nog beter te kunnen garanderen. Vroeger kwam een patiënt met een tas vol medicijnen binnen. De verpleegkundige bekeek de dag voor de operatie welke pillen de patiënt gebruikte en keek of deze medicijnen veilig zijn in combinatie met medicatie die de patiënt voor en na de operatie krijgt. Maar het bleek geen handige timing om de patiënt dit te vragen op de dag van de operatie. Patiënten zijn vaak in hun hoofd al met de operatie bezig. Het kwam voor dat een patiënt de dag na de operatie zei: 'Oh ja, ik gebruik ook nog zo'n roze tablet.' Dat bleek dan bijvoorbeeld een anti-stollingsmiddel te zijn dat je  niet mag gebruiken als je geopereerd wordt. Daarom screenen we het medicatiegebruik van de patiënt drie weken voor de operatie in het screeningsgesprek wat onderdeel is van de pre-operatieve screening.'

Betrokkenheid patiënt
Patiënten vinden het fijn om betrokken te worden bij hun medicatie tijdens hun verblijf in het ziekenhuis, is de ervaring van apothekersassistente Marion Meijer die de screeningsgesprekken doet. 'In het gesprek met de patiënt neem ik de medicijnlijst door. Daarop staat de medicatie die de patiënt al gebruikt en de medicijnen die tijdens of na de operatie gebruikt moeten worden. De patiënt heeft tijdens het gesprek de gelegenheid om vragen te stellen over de medicijnen. De nieuwe werkwijze heeft nog een voordeel. De apotheek heeft meer tijd voor een gedegen voorbereiding en een grondige risico-inschatting. Als dat nodig is kan er nog extra overleg plaatsvinden met de arts of een medicijn kan tijdig besteld worden. Dit levert een belangrijke bijdrage aan de patiëntveiligheid in de Maartenskliniek.'

Check, check, dubbelcheck
Een andere belangrijke vooruitgang is de digitale geneesmiddelenlijst die we dagelijks uitprinten waardoor vergissingen worden voorkomen. Willy Derks is apothekersassistente en werkt elke dag met de nieuwe lijsten. 'De lijsten zijn een stuk overzichtelijker,' vindt zij. Vroeger schreven artsen losse recepten uit. Verder plakten we de recepten op de oude kaarten met receptenstickers. Het is wel eens gebeurd dat de sticker op de verkeerde lijst terechtkwam. Het nieuwe systeem voorkomt dit. De veiligheid van de patiënt waarborgen we door de geneesmiddeldeellijst zorgvuldig na te lopen en te checken en te dubbelchecken. De wijzigingen voeren we dagelijks in de computer in. Het uitzetten gebeurt dan elke dag met een 'schone' lijst. De verpleging ziet bij het ronddelen van de medicijnen in één oogopslag wat een patiënt nodig heeft. De verpleging controleert tijdens de ronde ook of het geneesmiddel klopt met de geneesmiddeldeellijst. Een goed systeem.'

Meer in contact
Korte communicatielijnen zijn ook belangrijk voor de medicatieveiligheid. Daarom zetten de apothekersassistenten sinds kort de medicijnen uit op de verpleegafdeling. Voorheen deed de assistente dat in de apotheek. Elke assistent heeft nu haar eigen afdeling. Derks is verantwoordelijk voor de reuma-afdeling G1. 'In de ochtend zet ik de medicijnen voor 24 uur uit. Voor de verpleging ben ik een direct aanspreekpunt. Maar andersom ook. Ik loop sneller de afdeling op om navraag te doen. Het is belangrijk dat de drempel laag is om elkaar iets te vragen of aan te spreken.'

Elkaar aanspreken
'Elkaar aanspreken op mogelijke vergissingen is essentieel, is de mening van Gerrit Wonders, coördinator patiëntveiligheid. 'Je kunt van je eigen en elkaars fouten leren. Daarom moet je er open over communiceren en elkaar durven aanspreken op onzorgvuldigheden. Het gaat dan niet om het aanwijzen van een schuldige, maar het is in het belang van de veiligheid van de patiënt.' 'Die cultuur is er zeker op de afdeling,' merkt Derks. 'We rapporten aan elkaar in een overdrachtsschrift. Een goede communicatie en overdracht is belangrijk in de hectiek van het dagelijks werk op een verpleegafdeling. Op verpleegafdelingen gebeurt veel tegelijkertijd. Een patiënt moet naar het toilet, een collega heeft hulp nodig of een patiënt is even niet op zijn kamer. De verpleging moet dan onthouden dat die patiënt zijn medicijnen nog niet gekregen heeft. Het systeem heeft daarom een extra check. De verpleging parafeert elke gegeven geneesmiddel op de lijst wanneer de patiënt de medicatie ingenomen heeft. Dat controleren wij vervolgens weer. Het systeem hangt van controles aan elkaar en daarom werkt het zo goed.'

Ontslaggesprek
'Ten slotte krijgt de patiënt bij zijn vertrek een ontslaggesprek met een van de apothekersassistentes. De overgang naar huis moet goed verlopen. Daarom bespreken we het actuele geneesmiddelengebruik nog eens grondig met de patiënt en geven we recepten of, via de Maartensapotheek, medicijnen mee naar huis. Een stukje service en tegelijkertijd weer een stap om de medicijnveiligheid van de patiënt te garanderen,' sluit Derks af.